श्री हनुमान चालीसा
(Shree Hanuman Chalisa)
Hanuman Chalisa is a devotional hymn of forty verses composed in the Avadhi language by the saint-poet Goswami Tulsidas, author of the Ramacharitamanasa. It is said that Tulsidas composed this hymn while unwell, and that singing the praises of Hanuman restored his health. To this day it remains one of the most widely recited prayers dedicated to Lord Hanuman.
॥ दोहा ॥
श्री गुरु चरण सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि ।
वरनऊँ रघुवर विमल जसु, जो दायकु फल चारि ॥
वरनऊँ रघुवर विमल जसु, जो दायकु फल चारि ॥
With the dust of my Guru's lotus feet, I cleanse the mirror of my mind, and then describe the flawless glory of Lord Rama, which grants the four great rewards of life.
गुरूंच्या चरणकमलांच्या रजाने मी माझ्या मनाचा आरसा स्वच्छ करतो, आणि मग रघुकुलातील श्रेष्ठ रामांच्या निर्मळ यशाचे वर्णन करतो, जे जीवनातील चार पुरुषार्थ फळ देणारे आहे.
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरो पवन कुमार ।
बल बुद्धि विद्या देहु मोहिं, हरहु कलेश विकार ॥
बल बुद्धि विद्या देहु मोहिं, हरहु कलेश विकार ॥
Knowing myself to be weak in intellect, I remember the Son of the Wind. Grant me strength, wisdom, and knowledge, and remove all my afflictions and faults.
मी बुद्धिहीन आहे हे जाणून, मी पवनपुत्र हनुमानाचे स्मरण करतो. मला बल, बुद्धी आणि विद्या दे, आणि माझी सर्व दुःखे व दोष दूर कर.
॥ चौपाई ॥
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर। जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥
राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनिपुत्र पवन सुत नामा॥
महावीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमिति के संगी॥
कंचन वरन विराज सुवेसा। कानन कुंडल कुंचित केसा॥४॥
राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनिपुत्र पवन सुत नामा॥
महावीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमिति के संगी॥
कंचन वरन विराज सुवेसा। कानन कुंडल कुंचित केसा॥४॥
Victory to Hanuman, ocean of wisdom and virtue; victory to the king of monkeys who illuminates all three worlds. You are Rama's messenger, the abode of matchless strength, known as the son of Anjani and child of the wind. Great hero, mighty as a thunderbolt, you dispel evil thoughts and keep company with good ones. Your complexion glows like gold, beautifully adorned, with earrings in your ears and curly locks of hair.
हे हनुमाना, ज्ञान आणि गुणांचा सागर असणाऱ्या तुझा विजय असो; तिन्ही लोकांना उजळवणाऱ्या वानरराजा तुझा विजय असो. तू रामाचा दूत आहेस, अतुलनीय बलाचे स्थान आहेस, अंजनीपुत्र आणि पवनसुत या नावाने ओळखला जातोस. महावीरा, तू वज्राप्रमाणे बलवान आहेस, दुर्बुद्धी दूर करतोस आणि सद्बुद्धीच्या सोबत राहतोस. तुझा वर्ण सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, तू सुंदर वेशभूषेत सजलेला आहेस, कानात कुंडले आणि कुरळे केस शोभून दिसतात.
हाथ बज्र औ ध्वजा विराजै। काँधे मूँज जनेऊ साजै॥
शंकर सुवन केसरीनंदन। तेज प्रताप महा जग बंदन॥
विद्यावान गुनी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। राम लखन सीता मन बसिया॥८॥
शंकर सुवन केसरीनंदन। तेज प्रताप महा जग बंदन॥
विद्यावान गुनी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। राम लखन सीता मन बसिया॥८॥
In your hand shine the mace and the flag; across your shoulder rests a sacred thread of munja grass. You are the son of Shiva and the delight of Kesari; your glory and splendor are worshipped by the whole world. You are learned, virtuous, and supremely skillful, ever eager to accomplish Rama's tasks. You take great delight in hearing the Lord's deeds, and Rama, Lakshmana, and Sita dwell forever in your heart.
तुझ्या हातात गदा आणि ध्वज शोभतात, खांद्यावर मुंजाचे जानवे सुशोभित आहे. तू शंकराचा अंश आणि केसरीनंदन आहेस; तुझे तेज आणि प्रताप संपूर्ण जगाला वंदनीय आहेत. तू विद्यावान, गुणी आणि अत्यंत चतुर आहेस, रामाचे कार्य करण्यास सदैव उत्सुक असतोस. प्रभूंचे चरित्र ऐकण्यात तुला रस असतो, राम, लक्ष्मण आणि सीता तुझ्या मनात सदैव वास करतात.
सूक्ष्म रूप धरि सियहि दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे। रामचंन्द्र के काज सँवारे॥
लाय सजीवन लखन जियाये। श्री रघुबीर हरषि उर लाये॥
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई। तुम मम प्रिय भरत सम भाई॥१२॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे। रामचंन्द्र के काज सँवारे॥
लाय सजीवन लखन जियाये। श्री रघुबीर हरषि उर लाये॥
रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई। तुम मम प्रिय भरत सम भाई॥१२॥
Taking a tiny form, you revealed yourself to Sita; taking a terrifying form, you set Lanka ablaze. Taking a colossal form, you destroyed the demons and accomplished Rama's mission. Bringing the life-giving herb, you revived Lakshmana, and joyful Rama embraced you to his heart. Rama praised you greatly, saying you are as dear to him as his own brother Bharat.
सूक्ष्म रूप धारण करून तू सीतेला दर्शन दिलेस, भयंकर रूप धारण करून लंका जाळलीस. महाकाय रूप धारण करून राक्षसांचा संहार केलास आणि रामचंद्रांचे कार्य सिद्ध केलेस. संजीवनी बूटी आणून लक्ष्मणाला जिवंत केलेस, आणि आनंदित रघुवीराने तुला हृदयाशी धरले. रघुपतींनी तुझी खूप प्रशंसा केली आणि म्हणाले, तू मला भरतासारखाच प्रिय बंधू आहेस.
सहस बदन तुम्हरो जस गावैं। अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते। कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥
तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा॥१६॥
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते। कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥
तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा॥१६॥
Saying this, the Lord of Lakshmi embraced you close, while the thousand-headed serpent sings your glory. Sages like Sanaka, gods like Brahma, and seers like Narada and Sharada, along with the serpent king, praise you. Even Yama, Kubera, and the guardians of the directions, along with poets and scholars, cannot fully describe your greatness. You did a great favor to Sugriva, uniting him with Rama and restoring his kingdom.
असे म्हणत श्रीपतींनी तुला हृदयाशी धरले, तर सहस्र मुखांचा शेष तुझे यशोगान गातो. सनकादिक मुनी, ब्रह्मादी देव, नारद, शारदा आणि शेषनागही तुझी स्तुती करतात. यम, कुबेर, दिक्पाल तसेच कवी आणि पंडितही तुझी महती पूर्णपणे सांगू शकत नाहीत. तू सुग्रीवावर मोठे उपकार केलेस, त्याला रामाशी भेटवून त्याचे राज्यपद परत मिळवून दिलेस.
तुम्हरो मंत्र विभीषन माना। लंकेश्वर भये सब जग जाना॥
जुग सहस्त्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥
दु्र्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥२०॥
जुग सहस्त्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥
दु्र्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥२०॥
Vibhishana accepted your counsel and became the lord of Lanka, as the whole world knows. You leapt up and swallowed the sun, thousands of yojanas away, mistaking it for a sweet fruit. Placing the Lord's ring in your mouth, you crossed the ocean effortlessly — no wonder at all. Whatever difficult tasks exist in this world become easy through your grace.
विभीषणाने तुझा उपदेश मानला आणि तो लंकेचा स्वामी झाला, हे संपूर्ण जगाला ठाऊक आहे. हजारो योजने दूर असलेल्या सूर्याला तू गोड फळ समजून गिळून टाकलेस. प्रभूंची मुद्रिका मुखात धरून तू समुद्र ओलांडलास, यात आश्चर्य ते काय. जगातील जेवढी अवघड कामे आहेत, ती तुझ्या कृपेने सहज सोपी होतात.
राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥
सब सुख लहैं तुम्हारी सरना। तुम रच्छक काहू को डर ना॥
आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हाँक तें काँपै॥
भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महावीर जब नाम सुनावैं॥२४॥
सब सुख लहैं तुम्हारी सरना। तुम रच्छक काहू को डर ना॥
आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हाँक तें काँपै॥
भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महावीर जब नाम सुनावैं॥२४॥
You stand guard at Rama's door; no one may enter without your permission. Those who take refuge in you find every happiness, for with you as protector, there is nothing to fear. You alone can bear your own splendor; at your roar, the three worlds tremble. Ghosts and evil spirits do not come near the one who utters the name of the great hero.
तू रामाच्या द्वारावर पहारा देतोस, तुझ्या परवानगीशिवाय कोणीही आत जाऊ शकत नाही. जे तुझा आश्रय घेतात त्यांना सर्व सुख लाभते, तू रक्षक असल्याने कोणाचीही भीती उरत नाही. तुझे तेज तूच सांभाळू शकतोस, तुझ्या गर्जनेने तिन्ही लोक कापतात. महावीराचे नाव घेतल्यावर भूत-पिशाच्च जवळही येत नाहीत.
नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा॥
संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम वचन ध्यान जो लावै॥
सब पर राम तपस्वीं राजा। तिन के काज सकल तुम साजा॥
और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै॥२८॥
संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम वचन ध्यान जो लावै॥
सब पर राम तपस्वीं राजा। तिन के काज सकल तुम साजा॥
और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै॥२८॥
Diseases vanish and all pain is removed by constantly chanting the name of brave Hanuman. Hanuman frees from trouble the one who fixes their mind, deed, and word upon him in meditation. Rama, the ascetic king above all, had all his tasks accomplished by you. Whoever brings any other wish to you also obtains its boundless fruit in this life.
वीर हनुमानाचे सतत नामस्मरण केल्याने रोग नाहीसे होतात आणि सर्व वेदना दूर होतात. जो मन, कर्म आणि वचनाने तुझे ध्यान करतो, त्याला हनुमान संकटातून मुक्त करतो. सर्व तपस्वी राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रामांचे सर्व कार्य तूच पूर्ण केलेस. जो कोणी दुसरी इच्छा घेऊन येतो, त्यालाही अमर्याद फळ प्राप्त होते.
चारों जुग परताप तुम्हारा। है परसिद्ध जगत उजियारा॥
साधु संत के तुम रखबारे। असुर निकंदन राम दुलारे॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता। अस बर दीन जानकी माता॥
राम रसायन तुम्हरे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा॥३२॥
साधु संत के तुम रखबारे। असुर निकंदन राम दुलारे॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता। अस बर दीन जानकी माता॥
राम रसायन तुम्हरे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा॥३२॥
Your glory shines through all four ages, renowned and radiant throughout the world. You are the protector of saints and sages, destroyer of demons, and Rama's beloved. Mother Janaki granted you the boon to bestow the eight siddhis and nine treasures upon others. You hold the very essence of devotion to Rama; may you remain forever the servant of Raghupati.
चारही युगांत तुझा प्रताप प्रसिद्ध आहे आणि तो संपूर्ण जगाला उजळवतो. तू साधुसंतांचा रक्षक, राक्षसांचा नाश करणारा आणि रामाचा लाडका आहेस. जानकी मातेने तुला अष्टसिद्धी आणि नवनिधी देण्याचे वरदान दिले आहे. रामभक्तीचे सार तुझ्याजवळ आहे; तू सदैव रघुपतींचा सेवक राहा.
तुम्हरे भजन राम को पावै। जनम जनम के दुख बिसरावै॥
अंत काल रघुबर पुर जाई। जहाँ जन्म हरि भक्त कहाई॥
और देवता चित्त न धरई। हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥
संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरैं हनुमत बलबीरा॥३६॥
अंत काल रघुबर पुर जाई। जहाँ जन्म हरि भक्त कहाई॥
और देवता चित्त न धरई। हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥
संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरैं हनुमत बलबीरा॥३६॥
Through devotion to you, one attains Rama and forgets the sorrows of countless lifetimes. At the end of life, one goes to Rama's abode, to be reborn there as his devotee. There is no need to hold any other deity in mind, for serving Hanuman brings every happiness. All troubles are cut away and every pain vanishes for the one who remembers mighty Hanuman.
तुझी भक्ती केल्याने राम प्राप्त होतो आणि जन्मोजन्मीची दुःखे विसरली जातात. अंतकाळी रघुवीराच्या धामात जाऊन तेथे हरिभक्त म्हणून जन्म मिळतो. इतर कोणत्याही देवतेचे चिंतन करण्याची गरज नाही, कारण हनुमानाची सेवा सर्व सुख देते. जो बलवीर हनुमानाचे स्मरण करतो, त्याची सर्व संकटे कापली जातात आणि सर्व वेदना मिटतात.
जै जै जै हनुमान गोसाईं। कृपा करहु गुरू देव की नाईं॥
जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बन्दि महासुख होई॥
जो यह पढै हनुमान चलीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा। कीजै नाथ हृदय महँ डेरा॥४०॥
जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बन्दि महासुख होई॥
जो यह पढै हनुमान चलीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा। कीजै नाथ हृदय महँ डेरा॥४०॥
Victory, victory, victory to Lord Hanuman; bestow your grace upon me as a true guru would. Whoever recites this a hundred times is freed from bondage and attains great bliss. Whoever reads this Hanuman Chalisa attains success, with Lord Shiva himself as witness. Tulsidas, ever a servant of Hari, prays: O Lord, make your dwelling within my heart.
हनुमान गोसाव्यांचा जयजयकार असो; गुरुदेवाप्रमाणे माझ्यावर कृपा कर. जो कोणी शंभर वेळा हा पाठ करतो, तो बंधनातून मुक्त होतो आणि त्याला महासुख प्राप्त होते. जो हे हनुमान चालीसा वाचतो, त्याला सिद्धी प्राप्त होते, याचे साक्षीदार स्वतः गौरीशंकर आहेत. तुलसीदास सदैव हरीचा सेवक आहे; हे नाथा, माझ्या हृदयात सदैव वास्तव्य कर.
॥ दोहा ॥
पवनतनय संकट हरन, मंगल मूरति रुप ।
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप ॥
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप ॥
O son of the wind, remover of troubles, embodiment of auspiciousness — dwell in my heart forever, along with Rama, Lakshmana, and Sita, O king of the gods.
हे पवनपुत्रा, संकटहर्ता, मंगलमूर्ती, राम, लक्ष्मण आणि सीतेसह तू सदैव माझ्या हृदयात वास कर, हे देवाधिदेवा.
सियावर रामचंद्र की जय। पवन सुत हनुमान की जय॥ उमापति महादेव की जय॥
श्री राम जय राम जय जय राम। श्री राम जय राम जय जय राम॥
श्री राम जय राम जय जय राम। श्री राम जय राम जय जय राम॥
Victory to Sita's beloved Ramachandra; victory to the son of the wind, Hanuman; victory to Uma's consort, Mahadev. Glory to Sri Rama, glory, glory, glory to Rama.
सीतापती रामचंद्रांचा जय असो; पवनसुत हनुमानाचा जय असो; उमापती महादेवांचा जय असो. श्रीरामांचा जयजयकार असो.
Explore more Sanskrit articles
Explore more Jyotish articles